Không chỉ dừng lại ở việc thay đổi phương thức mua bán truyền thống, thương mại điện tử từng bước định hình lại cách thức tổ chức thị trường, phương thức vận hành của doanh nghiệp cũng như hành vi tiêu dùng của xã hội. Giai đoạn 2021–2025 có thể được xem là giai đoạn bản lề, khi vai trò của thương mại điện tử ngày càng được khẳng định rõ nét trong tổng thể chiến lược chuyển đổi số quốc gia.

Thực tiễn cho thấy, thương mại điện tử là một trong những lĩnh vực đi đầu trong việc hiện thực hóa các mục tiêu chuyển đổi số. Thông qua việc ứng dụng công nghệ số vào toàn bộ chuỗi giá trị, từ tiếp cận thị trường, giao dịch, thanh toán đến hậu cần và chăm sóc khách hàng, thương mại điện tử đã góp phần thúc đẩy quá trình số hóa hoạt động kinh tế một cách nhanh chóng và sâu rộng. Những kết quả đạt được trong giai đoạn vừa qua, dù mới mang tính ước đoán và dự kiến tại thời điểm xây dựng các báo cáo cuối kỳ, vẫn cho thấy xu hướng phát triển tích cực và lan tỏa của thương mại điện tử trong nền kinh tế.

Quan trọng hơn, thương mại điện tử không phát triển như một lĩnh vực biệt lập, mà có mối liên hệ chặt chẽ với các trụ cột khác của chuyển đổi số quốc gia. Sự phát triển của hạ tầng số, dữ liệu số, thanh toán không dùng tiền mặt và logistics hiện đại đã tạo điều kiện cho thương mại điện tử mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả. Ngược lại, chính nhu cầu thực tiễn từ thương mại điện tử cũng trở thành động lực thúc đẩy các lĩnh vực hạ tầng và dịch vụ số phát triển nhanh hơn, hoàn thiện hơn. Mối quan hệ tương hỗ này góp phần tạo nên hệ sinh thái số ngày càng hoàn chỉnh.

Từ góc độ kinh tế, thương mại điện tử đã đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng không gian thị trường và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực. Việc giảm thiểu chi phí giao dịch, rút ngắn khoảng cách giữa người sản xuất và người tiêu dùng, cũng như tăng cường khả năng tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, đã góp phần nâng cao tính năng động của nền kinh tế. Trong bối cảnh nhiều ngành, lĩnh vực chịu tác động của biến động kinh tế toàn cầu, thương mại điện tử được kỳ vọng là một trong những kênh hỗ trợ duy trì hoạt động sản xuất – kinh doanh và thúc đẩy phục hồi tăng trưởng.

Ở khía cạnh xã hội, thương mại điện tử góp phần thúc đẩy quá trình hình thành xã hội số thông qua việc thay đổi thói quen tiêu dùng và cách thức tương tác của người dân với thị trường. Việc mua sắm, thanh toán và tiếp cận dịch vụ trên môi trường số ngày càng trở nên phổ biến, qua đó tạo động lực để người dân nâng cao kỹ năng số và khả năng thích ứng với công nghệ mới. Đây là yếu tố có ý nghĩa quan trọng trong việc hiện thực hóa mục tiêu phổ cập kỹ năng số và thu hẹp khoảng cách tiếp cận giữa các nhóm dân cư trong tiến trình chuyển đổi số.

Trong bức tranh chung đó, vai trò của Nhà nước tiếp tục được khẳng định với tư cách là chủ thể định hướng và kiến tạo. Việc lồng ghép phát triển thương mại điện tử vào các chiến lược, chương trình và kế hoạch chuyển đổi số quốc gia cho thấy sự nhất quán trong tư duy chính sách. Tuy nhiên, khi thương mại điện tử ngày càng phát triển nhanh và phức tạp, yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý không chỉ là theo kịp thực tiễn, mà còn phải chủ động dẫn dắt, bảo đảm sự cân bằng giữa thúc đẩy đổi mới và giữ vững kỷ cương thị trường. Đây là điều kiện cần thiết để thương mại điện tử phát triển ổn định và đóng góp hiệu quả cho mục tiêu chuyển đổi số dài hạn.

Cùng với Nhà nước, doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong việc hiện thực hóa các mục tiêu chuyển đổi số thông qua thương mại điện tử. Quá trình tham gia và khai thác các nền tảng số buộc doanh nghiệp phải đổi mới tư duy quản trị, đầu tư vào công nghệ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Sự thích ứng này không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, mà còn góp phần lan tỏa tinh thần chuyển đổi số trong toàn bộ khu vực kinh tế tư nhân. Trong dài hạn, chính sự chuyển biến từ bên trong doanh nghiệp sẽ quyết định mức độ thành công của thương mại điện tử trong vai trò là động lực của chuyển đổi số quốc gia.

Đặt trong bối cảnh giai đoạn sau năm 2025, thương mại điện tử được kỳ vọng sẽ tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong tiến trình chuyển đổi số, song với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng phát triển. Thay vì tập trung đơn thuần vào mở rộng quy mô, trọng tâm sẽ dần chuyển sang nâng cao hiệu quả, tính bền vững và khả năng tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn nữa giữa các chính sách về kinh tế số, quản lý thị trường, phát triển hạ tầng và nguồn nhân lực.

Thương mại điện tử không chỉ là một hợp phần quan trọng của kinh tế số, mà còn là một trong những biểu hiện sinh động nhất của quá trình chuyển đổi số quốc gia. Việc tiếp tục phát huy vai trò của thương mại điện tử, đồng thời bảo đảm sự phát triển hài hòa và bền vững của lĩnh vực này, sẽ góp phần quan trọng vào việc hiện thực hóa các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và xây dựng nền kinh tế số hiện đại, bao trùm trong giai đoạn tới.